Woordenlijst


Afstoten
Belanghebbende
Beschermwaardigheidscriteria
Expert
Geregistreerd museum
Museum
Museaal domein
LAMO
Museumregister
Museumvereniging
Toetsingsprocedure
Toetsingscommissie
Beschermwaardigheid

Belangrijke links:

Afstoten

Het afstoten van collectieonderdelen wordt beschouwd als een onderdeel van professioneel collectiebeheer. Afstoten is noodzakelijk om overvolle depots op te schonen, om musea te ontlasten van objecten die niet (meer) in de collectie passen, of om objecten een betere bestemming te geven in een ander museum of elders. Samen met museale verwervingen maakt het deel uit van het collectiebeleid van een museum.

De LAMO kent twee vormen van afstoten:
• Herplaatsen binnen het domein van geregistreerde musea, waardoor objecten van belangrijke erfgoedwaarde beschermd zijn tegen ongewenste vormen van afstoting.
• Herbestemmen buiten het domein van de geregistreerde musea. 

Belanghebbende

Persoon, instelling, rechtspersoon, groep of gemeenschap die een bijzondere waarde hecht aan een object of (deel)collectie, er een actuele band mee heeft of een bepaald belang bij heeft. Dit zijn bijvoorbeeld vroegere gebruikers van het object, (erven van de) kunstenaar, subsidieverstrekkers of sponsoren.

Beschermwaardigheidscriteria

Beschermwaardigheidscriteria worden gebruikt om vast te stellen of een object met een bijzondere cultuurhistorische of wetenschappelijke betekenis behouden dient te worden binnen het domein van geregistreerde musea dan wel binnen het domein van overheidsinstellingen en andere publiekrechtelijke rechtspersonen. Deze criteria hebben betrekking op het nationale belang, uniciteit, historische en/of artistieke waarde, ensemblewaarde, maatschappelijke en/of museale waarde van het object.

De criteria zijn (LAMO p. 13):
Onvervangbaar: er zijn geen gelijke of gelijksoortige voorwerpen in goede staat in het Nederlandse publieke domein aanwezig.

Onmisbaar: het heeft minimaal een van de volgende functies:
• Een symboolfunctie, waaronder wordt verstaan de functie van een roerende zaak als duidelijke herinnering aan personen of gebeurtenissen, die voor het begrip en appreciatie van de Nederlandse (cultuur) geschiedenis van overtuigend belang zijn.
• Een schakelfunctie, waaronder wordt verstaan de functie van een roerende zaak als wezenlijk element in een ontwikkeling, die voor de wetenschapsbeoefening, met inbegrip van de beoefening van de cultuur geschiedenis, in Nederland van overtuigend belang is.
• Een ijkfunctie, waaronder wordt verstaan de functie van een roerende zaak als wezenlijke bijdrage in het onderzoek of de kennis van andere belangrijke voorwerpen van kunst, geschiedenis of wetenschap.

Het algemene referentiekader is het nationale belang, maar het is ook mogelijk dat juist het regionale of lokale belang zwaar weegt, of de betekenis van het object voor een bepaalde groepering. Voor meer informatie over de beschermwaardigheidscriteria, zie LAMO p. 13. 

Expert

Persoon die beroepsmatig of door studie veel van het object/de objecten afweet en de erfgoedwaarde ervan goed kan beoordelen. Ook iemand die een nauwe persoonlijke of historische band heeft met het object, kan worden aangemerkt als expert.

Geregistreerd museum

Een geregistreerd museum is een museale instelling die aantoonbaar voldoet aan de criteria voor een hoogwaardige invulling van de museale functies. Deze criteria zijn samengevat in de Museumnorm.

Een actuele lijst van geregistreerde musea in Nederland staat op de website van Museumregister Nederland: www.museumregisternederland.nl/Geregistreerde-musea.

Museum

Vanwege de leesbaarheid wordt op deze website vaak het woord ‘museum’ gebruikt. Daarmee worden in de eerste plaats geregistreerde musea bedoeld. Daarnaast omvat deze term ook alle overige erfgoed beherende instellingen die gebruik maken van de Afstotingsdatabase voor het bekendmaken van hun voornemens tot afstoting.  

Museale domein

Beschermwaardige objecten mogen alleen worden afgestoten binnen het museale domein, in de LAMO gedefinieerd als: de kring van geregistreerde musea. Zie voor specifieke uitzonderingssituaties hierop de gerelateerde adviezen van de Ethische Codecommissie voor Musea:

• Advies afstoting buiten het domein van geregistreerde musea 29-04-2020 
• Advies afstoting van beschermwaardige objecten bij sluiting van een museum 20-11-2018

LAMO

De LAMO (Leidraad Afstoten Museale Objecten) is een instrument voor zelfregulering van de museumsector. De LAMO geeft aan met welke aspecten een museum rekening dient te houden bij afstotingen. De eerste versie van de LAMO verscheen in 1999. De LAMO 2016 is uitgebreid met een meldings- en toetsingsprocedure: de Afstotingsdatabase en de Toetsingscommissie Beschermwaardigheid. De LAMO is een praktisch verlengstuk van de afstotingsparagraaf in de Ethische Code voor Musea en wordt beheerd door de Museumvereniging.

De LAMO dient drie hoofddoelen:

  1. Bescherming van het erfgoed van nationaal belang, zodat het behouden blijft voor de Nederlandse samenleving.
  2. Ondersteuning van het collectiemanagement van musea, als instrument ter bevordering van collectiemobiliteit en als bescherming tegen omissies en vergissingen in dat proces.
  3. Bevordering van het maatschappelijk vertrouwen in de museumbranche, als hoeder van het nationale erfgoed.


Bekijk de publicatie hier.

Museumregister

Het beheer van het Museumregister wordt uitgevoerd door de onafhankelijke Stichting Museumregister Nederland. Het doel van museumregistratie is het zichtbaar maken, bewaken en verbeteren van de kwaliteit van de Nederlandse musea ten behoeve van het verantwoord beheer van het museale erfgoed in Nederland.
www.museumregisternederland.nl

Museumvereniging

De Museumvereniging is de brancheorganisatie van de musea in Nederland. Het merendeel van de leden zijn geregistreerde musea. www.museumvereniging.nl

 

Staatscourant
 

De Staatscourant is een (digitale) publicatie van de Nederlandse overheid waarin officiële mededelingen en door de wet voorgeschreven publicaties worden opgenomen. Bij afstoting van objecten waarvan de eigenaar een overheid is moet de betrokken overheidsinstelling het voorgenomen besluit tot afstoting ook aankondigen in de Staatscourant. Dit is vastgelegd in de Erfgoedwet (artikel 4.17). Het museum dat de collectie beheert publiceert de voorgenomen afstoting op de Afstotingsdatabase. Na afronding van het afstotingstraject informeert de betrokken overheidsinstelling tevens over het definitieve besluit via de Staatscourant.

Toetsingsprocedure

Een beschermwaardigheidstoetsing wordt uitgevoerd als er een voornemen bestaat tot afstoting van een 'mogelijk beschermwaardig' object of deelcollectie buiten het museale domein en/of de Erfgoedwet (domein van overheidsinstellingen en andere publiekrechtelijke instellingen). Als de TCB het object of de deelcollectie niet beschermwaardig acht op grond van de criteria voor beschermwaardigheid, dan kan de afstoting zoals voorgenomen worden voortgezet. Indien de uitspraak van de TCB 'beschermwaardig' luidt, dan mag er alleen binnen het domein van de LAMO respectievelijk Erfgoedwet afgestoten worden. Bij een melding ‘mogelijk beschermwaardig’ zal de betreffende organisatie hiervan op de hoogte worden gebracht.

Toetsingscommissie beschermwaardigheid (TCB)

De Toetsingscommissie Beschermwaardigheid (TCB) is een commissie die door Museumregister Nederland is ingesteld op grond van de LAMO (hoofdstuk 4). De TCB zorgt voor een onafhankelijke en onpartijdige uitvoering van beschermwaardigheidstoetsingen. De commissie bestaat uit een vaste basisbezetting en wisselende expertleden, afhankelijk van de casus. De leden worden benoemd door het bestuur van Museumregister Nederland. Meer over de commissiesamenstelling en toetsingsprocedure: zie deze pagina en LAMO 2016  p. 13.
 

 

Bekijk alle objecten